یخ زدگی و یخ زدایی

کَن نیوز | آموزش و منابع انسانی |

عاملی به نام "یخ زدگی" یکی از خطرناکترین عوامل در پرواز هست. همه میدونیم که هواپیما با توجه به شکل آیرودینامیکی بال ها (Air Foil) و دیگر سطوح میتونه با حرکت جریان هوا (Relative Wind) از روی این سطوح، نیروی بالابرنده (Lift) را ایجاد کند و باعث به پرواز درآمدن این جسم عظیم الجثه شود. با ایجاد یخ زدگی روی بدنه هواپیما، این سطوح از حالت آیرودینامیکی خود خارج میشوند و همین عامل باعث بروز حادثه میشود. بطور مثال هواپیمای فوکر ۱۰۰ ایران ایر چند سال پیش بخاطر اشتباه خلبان و عدم یخ زدایی به موقع قبل از تیک آف، در موقع بلند شدن از باند، یکی از بالها بدلیل از دست دادن شکل آیرودینامیکی بخاطر وجود یخ زدگی روی سطح، دچار واماندگی (STALL) شد و هواپیما مانند سنگی به زمین برخورد کرد و شعله های آتش زبانه کشیدند که البته باید یادی کنیم از مهمانداران اون پرواز که خب خیلیا بهشون میگن گارسون و … که اگر کار تخلیه مسافران را با سرعت خارق العاده ای انجام نمیدادن خیلیا اون روز جونشونو از دست داده بودن. بگذریم!!!

هرزمان که برف و یخ یا حتی شبنم برروی هواپیما انباشته می گردد خلبانان با واحد یخ زدایی فرودگاه جهت حذف آن تماس می گیرند. در این شرایط یخ زدگی و در زمانی که هنوز هواپیما تیک آف نکرده ماشینهایی که حامل مواد ضد یخ هستند، این مواد را با فشار بر روی بدنه هواپیما پمپاژ میکنن و با این کار نه تنها یخ زدگی موجود را از بین میبرن که حتی تا دقایقی مانع ایجاد یخ زدگی مجدد بر روی بدنه میشوند. مایع یخ زدایی مخلوطی شیمیایی است از اتیلن یا گلیکول اتیلن. میزان گلیکول موجود در این سیالات بر حسب دما وشرایط آب وهوایی متغیر است .این مایع معمولا" داغ شده و تحت فشار جهت پاکسازی برف و یخ از روی هواپیما اسپری می گردد .

اما روش های یخ زدایی در ارتفاعات چیست؟

**بوت یا بادکنک یخ شکن :

بوت در واقع نوارهای لاسیکی با قابلیت متورم شدن هستند که به لبه حمله بال (Leading edge) و سطح دم متصل شده وبر آن ها منطبق می شوند .این نوارهای لاستیکی باید به اندازه ای کوچک باشند که پس از باد شدن در شکل آیرودینامیکی بال تغییر زیادی ایجاد نکنند . در هنگام استفاده ، فشار هوا با بادکردن بوت ها باعث کنده شدن یخ از سطح آن ها می شود . سپس با مکش هوا بوت ها به حالت اولیه خود بر میگردند از این روش بیشتر در هواپیماهای ملخی استفاده می شود .

**ویپینگ وینگ:

سیستم های یخ زدا ، سیال را از مخزن به سمت سوراخ های توری ایجاد شده روی لبه حمله بال و دم ، پمپ می کند . سیال روی سطح دم و بال جریان پیدا می کند و باعث آب شدن یخ ها می شود . این سیستم در ملخ وشیشه جلو هم کاربرد دارد .

**بال گرم :

در قسمت لبه حمله درون بال ، لوله ای قرار می گیرد که سوراخ های ریز کوچکی روی آن تعبیه شده است . هوای گرم که به صورت جت از سوراخ ها خارج می شود ، روی سطح لبه حمله جریان پیدا کرده و با افزایش دما باعث آب شدن سریع یخ ها می شود . یخ همچنین تحت تاثیر جریان هوا در سرعت بالا از روی سطح برداشته می شود . این هوای گرم توسط موتور هواپیما و با استفاده از سیستم هواگیری ورزیده می شود و ورودی هوای موتور نیز به این طریق می تواند یخ زدایی شود.

**ضد یخ شیشه جلو :

از آنجایی که میزان دید در هنگام فرود خیلی مهم است به این منظور دوع نوع سیستم در هواپیمای سبک وجود دارد . ۱- استفاده از گرم کن الکتریکی ۲- لوله پاشش سیال ضد یخ که دقیقا بالای سیشه جلوی کابین قرار می گیرد و مانع از تشکیل یخ می شود . در روش اول تنها محدوده کوچکی از شبشه جلویی به اندازه کافی تمیز می ماند .