پرواز 604 : سرگیجه خلبان روی دریای سرخ

?در تاریخ سوم ژانویه 2004 قرار است یک فروند هواپیمای بوئینگ 737 متعلق به شرکت هواپیمایی فلاش ایر مصر با 148 سرنشین، فرودگاه بین المللی شرم الشیخ واقع در مصر را به مقصد فرودگاه قاهره ترک کند.

?ساعت پنج بامداد است. هواپیما از فرودگاه برخاسته و به سمت قاهره بر روی دریای سرخ ادامه مسیر می دهد. هوا تاریک است و هواپیما قرار است برای ادامه مسیر به سمت قاهره پس از گذشت مدتی از عمل برخاستن به سمت چپ گردش کند. پس از چند لحظه نشان دهنده ی جهت هواپیما(هدینگ) نشان می دهد که هواپیما در حال گردش به سمت راست است.

?خلبانان گیج شده اند. کاپیتان سعی می‌کند تا هواپیمایش را به مسیر بازگرداند اما وضعیت بدتر می شود. کاپیتان به کمک خلبان دستور می‌دهد که سیستم خلبان خودکار را روشن کند اما خلبان خودکار کار نمی کند. هواپیما تقریباً وارد نود درجه گردش شده و به شدت در حال از دست دادن ارتفاع می باشد. سرعت هواپیما لحظه به لحظه افزایش می‌یابد. خلبانان در تلاش برای به دست گرفتن کنترل هواپیما هستند. خدمه سرانجام شروع به در دست گرفتن کنترل هواپیما می کنند اما بسیار دیر شده است. در نهایت هواپیما به شدت با سطح دریای سرخ برخورد کرده و چند تکه می شود.

?چرا هواپیمایی به محض برخاستن اینگونه دچار مشکل شده و در دریا سقوط کرده است؟ آیا پای حملات تروریستی در میان است؟ دو روز پس از سانحه تلفنی دریافت می‌شود. تروریست‌های یمنی مسئولیت سقوط هواپیما را بر عهده می گیرند، اما خیلی سریع بازرسان احتمال حمله تروریستی را رد می کنند، چرا که شواهد نشان می دهد که هواپیما سالم وارد آب شده و پس از برخورد با سطح دریا تکه تکه شده است.

? سرانجام پس از چندین روز جستجو یک پیشرفت بزرگ صورت می‌گیرد، یک کشتی جستجو، سیگنال های فرستاده شده توسط جعبه‌های سیاه را دریافت میکند و جعبه های سیاه از آب بیرون کشیده شده و مورد بررسی قرار می گیرند. دستگاه ضبط اطلاعات پرواز تصویری بسیار ناراحت کننده را ارائه می دهد. کمی پس از برخاستن، هواپیما همانطور که قرار بود به سمت چپ گردش کرده است اما پس از آن با سرعت شروع به گردش به سمت راست می کند. دستگاه ضبط صدای کابین خلبان نشان می‌دهد که خلبان به دلیل این گردش دچار دستپاچگی شده بود. کاپیتان به کمک خلبان خود گفته است که چطوری هواپیما داره به سمت راست گردش میکنه؟

⚪️خلبانان دچار اشکال شده بودند و نمی توانستند بفهمند دلیل آن چیست. یازده ماه از وقوع سانحه گذشته است اما تحقیقات هیچ نتیجه قطعی را به همراه نداشته است. بازرسان تصمیم می‌گیرند که خود خلبانان را مورد بررسی قرار دهند. با بررسی دستگاه ضبط اطلاعات پرواز مأموران بررسی سوانح مجدداً موردی غیر عادی را کشف می‌کنند. قبل از گردش غیر عادی هواپیما به راست سه چیز همزمان اتفاق افتاده است: خروج از گردش به سمت چپ، بالا آمدن دماغه هواپیما و کاهش شدید سرعت هواپیما.

?به نظر می‌رسد کاپیتان از این اتفاقات بی خبر است. پس از بررسی بر روی این موضوع بازرسان متوجه می شوند که کاپیتان دچار سرگیجه بوده است. سرگیجه شرایطی فیزیولوژیکی است که از گوش میانی نشأت می گیرد. در شرایطی تاریک و بدون داشتن هیچ گونه افق و دید مشخصی ممکن است خلبان متوجه گردش به چپ و راست و بالا و پایین رفتن هواپیما به صورت چشمی نشود و در صورتی که مایع موجود در گوش میانی حرکت نماید و یا خلبان سر خود را خم نماید و باعث حرکت این مایع شود، خلبان ممکن است حس و گمان کند که هواپیما در حال پرواز در حالت صاف و مستقیم است در حالی که در حقیقت هواپیما در گردشی شدید می باشد.

?در حقیقت به دلیل شرایط موجود ناشی از تاریکی هوا، برای خلبان مشکل بوده است که تنها به وسیله حس خود وضعیت هواپیما در آسمان را تشخیص دهد و دچار سردرگمی شده است. چیزی که باعث گردش شدید هواپیما به راست شده بود می توانست وجود یک افق مجازی اشتباه در خارج از هواپیما مثل وجود سطح ابری که به شکل مورب تشکیل شده و یا وجود چراغ هایی که بر روی یک تپه یا کوه به طور خطی از پایین تا بالای تپه قرار گرفته اند باشد.

?دریافت اطلاعات متناقض سردرگمی خلبانان را افزایش می دهد. این عامل باعث سقوط هواپیما گردیده است. پس از دو سال از وقوع سانحه کشف شگفت انگیز دیگری نیز صورت می‌گیرد. شرکت هواپیمایی فلاش ایر اعتراف می‌کند که به خدمه ی خود آموزش مدیریت منابع خدمه (سی آر ام) را نداده‌اند. مدیریت منابع خدمه برنامه ای است که در آن خلبانان آموزش می بینند تا با یکدیگر همکاری بیشتری داشته باشند. احتمالا کمک خلبان متوجه اشتباه کاپیتان شده است اما در بیان این امر و تحت اختیار گرفتن کنترل هواپیما به دلیل عدم آموزش صحیح کوتاهی کرده است. در نهایت شرکت هواپیمای فلاش ایر به دلیل عدم آموزش صحیح به خلبانان خود محکوم گردید.

منبع: گزارش نهایی