خطای Illusion چیست و چه خطراتی برای پرواز میتواند ایجاد کند؟

❓خطای Illusion چیست و چه خطراتی برای پرواز میتواند ایجاد کند؟

☑️بشر از مدلهای ذهنی مختلفی به عنوان مرجع استفاده میکند تا دنیای پیرامون خود را حس کرده و بر اساس آن عکس العمل های لازمه را در زمان های مقتضی از خود نشان دهد. اما گاهی این مدل های ذهنی کامل نبوده و حتی اشتباه میباشند.

?در صورتی که بین اطلاعاتی که فرد از محیط اطراف خود دریافت میکند و آنچه که در واقعیت وجود دارد، تضاد و تفاوت وجود داشته باشد، فرد دچار Illusion یا فریب میشود. یکی از انواع مهم وهم، Sensory habituation نام دارد که به آن Sensory adaptation نیز گفته میشود.

?این نوع Illusion به معنای خو گرفتن ذهن و بدن با محرکاتی است که توسط محیط پیرامون بر بدن وارد میشود. زمانی که عوامل تحریک کننده اعصاب به صورت ثابت و بدون تغییر در یک مدت زمانی بر بدن وارد شوند، سیستم عصبی ما دست از پردازش آنها بر میدارد.

?به عنوان مثال، قطعا تجربه خوابیدن در اتاقی که در آن صدای ترافیک خودرو ها می آید را داشته اید. در صورتی که این صدای ترافیک برای مدت زمانی ثابت و بدون تغییر باقی بماند، شما دیگر متوجه آن نمی شوید. حال در صورتی که آمبولانسی آژیر زنان از آن ناحیه عبور کند، شما دوباره متوجه صدای ترافیک خواهید شد. Sensory habituation به ما اجازه میدهد که محرک های ثابت و بدون تغییر که ذهن ما را به خود مشغول میسازد را فیلتر کنیم.

?از مهمترین مشکلاتی که این نوع Illusion برای خلبانان به وجود می آورد، عاملی به نام The leans می باشد. اگر هواپیما وارد یک گردش ثابت(مثلا به راست) برای مدت زمان 20 ثانیه یا بیشتر شود، بدن نسبت به این موقعیت جدید عادت کرده و مغز به گونه ای حس میکند که انگار هواپیما در حالت صاف(Wings level) قرار دارد.

?حال در صورتی که خلبان آغاز به تصحیح شرایط یعنی Level کردن بال ها بکند، خلبان با توجه به عادتی که به شرایط قبلی کرده بود، تصور میکند که در جهت مخالف (گردش به سمت چپ) اقدام کرده. در حالی که در حقیقت در حال Level کردن بال ها میباشد. به این نوع فریب و اشتباه The leans گفته میشود.

?بررسی یک سانحه : در یکم ژانویه 1978 یک فروند هواپیمای بویینگ 747 سری 200 متعلق به شرکت هواپیمایی Air India با شماره پرواز 855 در دریای عربی در نزدیکی بمبئی سقوط کرد و تمامی 213 نفر سرنشینان آن اعم از خدمه و مسافران در این سانحه جان باختند.

❌کمی پس از برخاستن هواپیما، کاپیتان پرواز که کنترل پرواز را در اختیار داشت(Pilot flying) گزارش امکان خرابی دستگاه نشان دهنده وضعیت هواپیما (ADI) را اعلام کرد. دستگاه نشان دهنده وضعیت هواپیما نشان میداد که دماغه هواپیما به سمت بالا و هواپیما در حال گردش به سمت راست است(Climbing turn). زمانی که کاپیتان آغاز به گردش به سمت چپ حول محور طولی هواپیما میکند تا هواپیما را در حالت صاف و Wings level قرار دهد، بازهم نشان دهنده وضعیت هواپیما گردش به راست را نشان میدهد.

? پرواز در شب بوده و به دلیل اینکه هواپیما پس از برخاستن بر روی دریای عربی قرار گرفته بود، هیچ گونه مرجع خارجی دیدی در بیرون وجود نداشت. کاپیتان همچنان سعی در Level کردن بال های هواپیما داشت. متاسفانه از همان ابتدا هواپیما در حالت صاف، یعنی Wings level قرار داشته و این نشان دهنده ی وضعیت هواپیما بوده که دچار نقص فنی شده بود.

?کاپیتان آنقدر به تصحیح شرایط پرداخته بود و اقدام به گردش به سمت چپ جهت صاف کردن بال های هواپیما کرده بود که هواپیما وارد گردش به سمت چپ(Left Bank) به اندازه ی 108 درجه شده بود. هواپیما به دلیل زاویه ی بالای گردش به چپ به سرعت کاهش ارتفاع داده و در 3 کیلومتری ساحل دریای عربی سقوط کرد.

در آینده در مورد انواع دیگر Illusion صحبت خواهیم کرد.

منبع : Capt David Moriarty Practical Human Factor For Pilots

رسانه تخصصی و تحلیلی هوانوردی کن نیوز