آینده صنعت هوانوردی ایران در دوران پساجنگ

کن نیوز| صنعت هوانوردی در هر کشوری یکی از بخش های راهبردی و حساس اقتصادی به شمار می رود؛ صنعتی که با حمل ونقل، تجارت، گردشگری، ارتباطات بین المللی و زیرساخت های توسعه ای پیوند مستقیم دارد. در ایران نیز شبکه هوایی کشور طی دهه های اخیر همواره با چالش هایی چون تحریم، قدیمی شدن ناوگان، محدودیت های مالی و نیاز به توسعه زیرساختی روبه رو بوده است. 

به گزارش کن نیوز به نقل از تین نیوز، با این حال اکنون و در فضای پساجنگ، پرسش اصلی این است که صنعت هوانوردی ایران چگونه می تواند از این مرحله عبور کند؟ چه میزان خسارت وارد شده و بازسازی آن چه هزینه و زمانی نیاز دارد؟ و مهم تر از آن، چه فرصت ها و درس هایی از تجربه کشورهای دیگر می توان برای بازسازی این صنعت استفاده کرد؟

 

خسارت های وارده بر زیرساخت ها؛ روایت مسئولان و ارزیابی کارشناسان

 

در روزهای پس از حملات اخیر، برخی مسئولان سازمان هواپیمایی کشوری و نمایندگان مجلس اشاره هایی به خسارت های وارد شده به زیرساخت های فرودگاهی، سامانه های پشتیبانی پرواز، و تجهیزات عملیاتی داشتند. هرچند براساس اظهارات رسمی، بخش عمده پروازها طی چند روز به حالت عادی بازگشته و زیرساخت های اصلی عملیاتی شده اند، اما آسیب های وارد شده در برخی فرودگاه ها نیازمند بازسازی، بازبینی و سرمایه گذاری مجدد است.

به طور کلی، خسارت ها را می توان در چند دسته تقسیم کرد:

 

آسیب محدود به بخشی از تاسیسات فرودگاهی

 

شامل تجهیزات ارتباطی، سیستم های برق اضطراری، بخشی از باندها یا اپرون ها که به سرعت ترمیم شد، اما بازسازی کامل آن ها نیازمند زمان و سرمایه است.

 

اختلال در شبکه ناوبری و تجهیزات مراقبت پرواز

 

برخی سامانه ها نیاز به بازبینی و کالیبراسیون دوباره دارند؛ موضوعی که هزینه بر بوده و ممکن است بر ظرفیت عملیاتی اثر بگذارد.

 

کاهش پروازهای داخلی و بین المللی در روزهای بحرانی

 

این موضوع کاهش درآمد ایرلاین ها و فرودگاه ها را در پی داشته و آثار مالی آن در ماه های آتی نیز بروز خواهد کرد.

 

افزایش هزینه های عملیاتی ایرلاین ها

 

ازجمله افزایش هزینه بیمه ، سوخت، ناوبری و خدمات زمینی.

یک کارشناس صنعت هوایی در گفت وگو با رسانه ها تأکید کرده است: «هرچند حجم خسارت ها نسبت به زیرساخت های کلان کشور محدود بوده، اما در صنعتی مانند هوانوردی هر آسیب کوچک می تواند هزینه های سنگینی برای بازسازی و رعایت الزامات ایمنی ایجاد کند.»

 

فشار اقتصادی بر ایرلاین ها؛ رکود کوتاه مدت و پیامد بلندمدت

 

ایرلاین های داخلی پیش از این نیز با مشکلات مالی متعددی روبه رو بودند؛ از جمله فرسودگی ناوگان، قیمت بالای تأمین قطعات، بدهی های انباشته، و عدم تناسب نرخ بلیت با هزینه های واقعی. وقوع جنگ این فشارها را تشدید کرد.

مهم ترین اثرات اقتصادی جنگ بر ایرلاین ها عبارت اند از:

کاهش تقاضا در روزهای بحرانی

افزایش ریسک و هزینه بیمه پروازها

تعویق توسعه ناوگان به دلیل افزایش محدودیت های فنی و مالی

افزایش هزینه های عملیاتی مثل سوخت، قطعات و تعمیرات

کاهش درآمد پروازهای بین المللی

 

در نتیجه، شرکت های هواپیمایی اکنون با نیاز فوری به حمایت مالی و تنظیم گری هوشمندانه روبه رو هستند تا بتوانند در مسیر پایداری قرار گیرند.

 

وضعیت فرودگاه ها پس از بحران؛ بازگشت عملیاتی اما نیازمند بازسازی

 

گزارش های اولیه نشان می دهد که بخش عمده فرودگاه های کشور در مدت نسبتاً کوتاهی به حالت عملیاتی بازگشته اند. تیم های فنی در چند استان توانستند بخش هایی از باند، تابلوهای ناوبری، تجهیزات برق و سیستم های ارتباطی را احیا کنند. این سرعت عملکرد، سبب شد اختلال گسترده در شبکه حمل ونقل هوایی ایجاد نشود.

با این وجود، کارشناسان می گویند:

بازسازی کامل برخی تجهیزات نیاز به منابع ارزی دارد.

بخشی از تجهیزات ناوبری باید کالیبره یا جایگزین شود.

نیاز به به روزرسانی سامانه های پدافندی–هوانوردی برای افزایش ایمنی وجود دارد.

بر اساس برآوردهای غیررسمی، مجموع هزینه های بازسازی و تأمین تجهیزات جدید می تواند چند صد میلیون دلار باشد.

 

تجربه کشورهای جنگ زده؛ مسیر جهانی بازسازی صنعت هوانوردی

 

بررسی کشورهای مختلف نشان می دهد که صنعت هوایی پس از بحران معمولاً با سه گام اصلی بازسازی می شود:

ترمیم سریع زیرساخت ها، حمایت مالی از ایرلاین ها، و بازتعریف شبکه پروازی.

 

اوکراین

پس از جنگ، بخش زیادی از فرودگاه ها تخریب شد. برنامه این کشور شامل:

اولویت بندی فرودگاه های راهبردی

جذب سرمایه خارجی

بازسازی مرحله به مرحله زیرساخت ها

 

عراق

در دهه های گذشته، بازسازی فرودگاه بغداد از طریق مدل های مشارکت خارجی و داخلی صورت گرفت.

لبنان

پس از آسیب فرودگاه بیروت، توجه اصلی بر:

بازگشت گردشگری

بازسازی باندها

افزایش امنیت عملیاتی

 

جمع بندی تجربه ها:

حضور دولت در تأمین منابع اولیه ضروری است.

سرمایه گذاری خارجی نقش کلیدی دارد.

اصلاح ساختار ایرلاین ها و تجاری سازی باید هم زمان انجام شود.

توسعه فرودگاه ها می تواند موتور محرک بازسازی باشد.

 

کارشناسان چه می گویند؟

 

در چنین فضایی، نظرات کارشناسان صنعت هوانوردی نقشی مهم در ترسیم مسیر آینده دارد.

چند محور تحلیلی از دیدگاه کارشناسان:

اولویت نخست: بازگرداندن کامل ظرفیت عملیاتی فرودگاه ها

 

به گفته یک تحلیلگر هوایی، «تا زمانی که فرودگاه ها در بالاترین سطح ایمنی قرار نگیرند، ایرلاین ها امکان برنامه ریزی پایدار ندارند.»

 

نوسازی ناوگان باید در دستور کار قرار گیرد

 

کارشناسان معتقدند ناوگان فعلی ایران توان تحمل بحران های متعدد را ندارد و باید با مدل های جدید تأمین هواپیما، مثل لیزینگ یا اجاره بلندمدت، تقویت شود.

 

الگوی توسعه منطقه ای می تواند ایران را به هاب ترانزیتی تبدیل کند

 

برخی کارشناسان بر این باورند که موقعیت جغرافیایی ایران، فرصتی استثنایی برای تبدیل ایران به مرکز تبادل پروازهای منطقه ای فراهم می کند.

 

تقویت همکاری با سازمان های بین المللی هواپیمایی

 

استفاده از استانداردهای ایکائو و مشورت با نهادهای جهانی می تواند کیفیت بازسازی و ایمنی را افزایش دهد.

 

راهکارهای عبور از بحران و بازسازی صنعت هوانوردی

 

برای خروج صنعت از این شرایط، مجموعه ای از راهکارهای کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت پیشنهاد می شود.

بازسازی سریع و اولویت دار زیرساخت های فرودگاهی

تکمیل ترمیم باندها و اپرون ها

به روزرسانی تجهیزات ناوبری و راداری

افزایش ظرفیت سامانه های برق اضطراری

تقویت مراکز عملیات شبکه (AOC)

 

این اقدامات باید با اولویت فرودگاه های پرتردد انجام شود.

 

حمایت مالی و نظارتی از ایرلاین ها

 

ایرلاین ها باید بتوانند از بحران عبور کنند. پیشنهاد کارشناسان شامل:

ارائه بسته های حمایتی کوتاه مدت

کاهش عوارض فرودگاهی و ناوبری

ارائه وام کم بهره برای خرید قطعات

تدوین مدل های مشارکت با شرکت های خارجی

نوسازی ناوگان، کلید بازگشت اعتماد مسافر

 

یکی از مهم ترین چالش های صنعت هوانوردی ایران، فرسودگی ناوگان است.

 

راهکارهای ممکن:

اجاره بلندمدت هواپیما

خرید هواپیماهای دست دوم جوان

همکاری با سازندگان منطقه ای

تجمیع ناوگان شرکت های کوچک برای افزایش کارایی

جذب سرمایه گذاری داخلی و خارجی در فرودگاه ها

 

توسعه فرودگاه های کشور می تواند با مدل های زیر انجام شود:

BOT

مشارکت بخش خصوصی

تأمین مالی مشترک با صندوق های سرمایه گذاری

 

فرودگاه ها یکی از پرسودترین صنایع زیرساختی جهان هستند و می توانند موتور اشتغال و توسعه منطقه ای شوند.

 

توسعه شبکه پروازهای منطقه ای و ترانزیتی

 

ایران در مسیرهای بین المللی شرق–غرب و شمال–جنوب قرار دارد.

با توسعه پروازهای منطقه ای می توان:

درآمد ارزی پایدار ایجاد کرد

ترافیک هوایی را افزایش داد

ایرلاین ها را سودآورتر کرد

 مسیر دشوار اما قابل عبور

 

صنعت هوانوردی ایران در حال ورود به یک مرحله جدید است؛ مرحله ای که در آن بازسازی زیرساخت ها، نوسازی ناوگان، افزایش ایمنی و اصلاح ساختار اقتصادی، همگی باید با یکدیگر و در یک «برنامه ملی» انجام شوند. هرچند خسارت ها و چالش ها قابل توجه است، اما تجربه کشورهای دیگر نشان می دهد که با حمایت هدفمند دولت، مشارکت بخش خصوصی و برنامه ریزی شفاف می توان نه تنها صنعت هوانوردی را به شرایط پیشین بازگرداند، بلکه به سطحی بالاتر و پایدارتر رساند.

مسیر پیش رو نیازمند زمان، سرمایه و تداوم سیاست گذاری است؛ اما آینده این صنعت در صورت اتخاذ راهبردهای درست، می تواند روشن تر از گذشته باشد.